उत्तर प्रदेशात ओवेसी-चंद्रशेखर आझाद यांची नवी खेळी! अखिलेश यादव यांच्या PDA ला आव्हान व भाजपला अप्रत्यक्ष फायदा?*

 #रोखठोक_दयानंद_नेने 

🛑*उत्तर प्रदेशात ओवेसी-चंद्रशेखर आझाद यांची नवी खेळी! अखिलेश यादव यांच्या PDA ला आव्हान व भाजपला अप्रत्यक्ष फायदा?*

उत्तर प्रदेशच्या 2027 विधानसभा निवडणुकीच्या राजकारणात एक नवा ट्विस्ट आला आहे. असदुद्दीन ओवेसी यांच्या AIMIM आणि चंद्रशेखर आझाद यांच्या आझाद समाज पार्टी (कांशीराम) यांनी एकत्र येऊन 'सामाजिक परिवर्तन मोर्चा' स्थापन केला आहे. विशेष म्हणजे, चंद्रशेखर आझाद यांना या आघाडीचा मुख्यमंत्रीपदाचा चेहरा घोषित करण्यात आले आहे. या आघाडीने सर्व 403 जागा लढवण्याची घोषणा केली आहे.

या नव्या आघाडीचे विश्लेषण करताना एक महत्त्वाचा मुद्दा लक्षात घ्यायला हवा. उत्तर प्रदेशात भाजपविरोधी मतांचे एकत्रीकरण करण्याचा प्रयत्न अखिलेश यादव यांच्या नेतृत्वाखाली होत असताना, मुस्लिम आणि दलित मतदारांना स्वतंत्र राजकीय पर्याय देण्याचा प्रयत्न ओवेसी आणि चंद्रशेखर आझाद यांनी सुरू केला आहे. त्यामुळे ही केवळ दोन पक्षांची युती नसून उत्तर प्रदेशातील विरोधी मतांच्या राजकीय गणितात नवा घटक निर्माण करणारी घडामोड आहे.

विशेष म्हणजे, 2022 मध्ये या दोन्ही पक्षांची एकत्रित मतांची टक्केवारी अत्यंत कमी होती. त्यामुळे त्यांच्या सामाजिक आधाराची व्याप्ती आणि प्रत्यक्ष मतदानातील ताकद यांची गल्लत करता कामा नये.

या घोषणेमागील राजकीय गणित समजून घेणे महत्त्वाचे आहे.

🔹*१. अखिलेश यादव यांच्या PDA समोर नवे आव्हान*

अखिलेश यादव यांनी PDA (पिछडा, दलित, अल्पसंख्याक) या सामाजिक समीकरणावर आपली राजकीय रणनीती उभी केली आहे. मुस्लिम मतदारांचा मोठा भाग समाजवादी पक्षाच्या मागे उभा राहिला आहे. 2022 च्या निवडणुकीत मुस्लिम मतदारांमधील SP आघाडीचे समर्थन जवळपास 79 टक्के असल्याचा CSDS-Lokniti आधारित सर्वेक्षणाचा अंदाज आहे.

आता ओवेसी मुस्लिम मतदारांना स्वतंत्र राजकीय नेतृत्व देण्याचा प्रयत्न करणार आहेत, तर चंद्रशेखर आझाद दलित मतदारांमध्ये आपला प्रभाव वाढवू इच्छितात.

म्हणजेच अखिलेश यांच्या PDA मधील दोन महत्त्वाचे सामाजिक घटक स्वतंत्र राजकीय व्यासपीठाकडे आकर्षित करण्याचा हा प्रयत्न आहे.

🔹*२. मायावतींच्या राजकीय पोकळीवर आझाद यांची नजर*

बहुजन समाज पक्षाची घसरण हा या आघाडीच्या राजकारणातील महत्त्वाचा घटक आहे. एकेकाळी उत्तर प्रदेशच्या राजकारणात निर्णायक भूमिका बजावणारा जाटव-दलित मतदार आता वेगवेगळ्या पक्षांकडे वळताना दिसतो.

चंद्रशेखर आझाद यांना विशेषतः तरुण दलितांमध्ये काही प्रमाणात आकर्षण आहे. 2024 मध्ये नगीना लोकसभा मतदारसंघातून मिळवलेला विजय त्यांच्या राजकीय विस्तारासाठी महत्त्वाचा ठरला.

मात्र मायावतींचा पारंपरिक जाटव मतदारवर्ग पूर्णपणे आझाद यांच्याकडे वळेल, असे गृहीत धरणे चुकीचे ठरेल. मायावतींचे संघटनात्मक जाळे आणि आझाद यांचा तरुणांमधील प्रभाव या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.

🔹*३. ओवेसींचे लक्ष्य मुस्लिम मतांचे एकाधिकारशाहीसारखे होणारे केंद्रीकरण मोडणे*

उत्तर प्रदेशातील मुस्लिम लोकसंख्या सुमारे 19-20 टक्के आहे. 2022 मध्ये मोठ्या प्रमाणावर मुस्लिम मतदारांनी भाजपला रोखण्यासाठी समाजवादी पक्षाला पसंती दिली होती.

ओवेसी यांचा आक्षेप असा आहे की मुस्लिम मतदारांचा वापर केवळ निवडणुकीपुरता केला जातो, परंतु सत्तेतील प्रतिनिधित्व पुरेसे मिळत नाही.

या मुद्द्यावर ते अखिलेश यादव यांना थेट आव्हान देणार आहेत. मुस्लिम मतदारांमधील असंतोष, स्थानिक नेतृत्वाची नाराजी आणि स्वतंत्र राजकीय प्रतिनिधित्वाची इच्छा या गोष्टींचा फायदा घेण्याचा त्यांचा प्रयत्न असेल.

🔹*४. कोणत्या भागांत प्रभाव जाणवू शकतो?*

या आघाडीचा प्रभाव संपूर्ण उत्तर प्रदेशात समान असेल असे नाही.

- *पश्चिम उत्तर प्रदेश:* सहारनपूर, मुझफ्फरनगर, शामली, मेरठ, बिजनौर आणि मुरादाबाद परिसर. येथे मुस्लिम आणि दलित मतदारांचे स्थानिक समीकरण महत्त्वाचे आहे.

- *रोहिलखंड:* बरेली, रामपूर, संभल, अमरोहा आणि आसपासचे भाग. येथे मुस्लिम मतदारांची संख्या आणि दलित मतदारांची उपस्थिती निवडणुकीच्या गणितात महत्त्वाची ठरू शकते.

- *अवध आणि मध्य उत्तर प्रदेश:* काही मुस्लिमबहुल तसेच दलितबहुल मतदारसंघांत या आघाडीला स्थानिक पातळीवर संधी निर्माण होऊ शकते.

- *पूर्व उत्तर प्रदेश:* आझमगढ, जौनपूर, गाझीपूर आणि वाराणसी परिसरातील काही मतदारसंघांत उमेदवारांच्या स्थानिक प्रभावावर परिणाम अवलंबून असेल.

🔹*५. ही भाजपची B Team आहे का?*

हा प्रश्न राजकीय वर्तुळात नक्कीच उपस्थित होणार आहे.

ओवेसी यांच्या स्वतंत्र उमेदवारांमुळे विरोधी पक्षांची मते विभागली गेल्यास त्याचा अप्रत्यक्ष फायदा भाजपला झाल्याची उदाहरणे यापूर्वीही चर्चेत आली आहेत. आता त्यात चंद्रशेखर आझाद यांची दलित मतदारांमधील पकड जोडली गेली आहे.

मात्र ही आघाडी भाजपची B Team आहे, असा निष्कर्ष काढण्यासाठी ठोस पुरावा नाही. उलट ओवेसी आणि आझाद यांनी भाजपला तिसऱ्यांदा सत्तेत येण्यापासून रोखण्याची घोषणा केली आहे.

पण राजकारणात हेतू आणि परिणाम या दोन वेगळ्या गोष्टी असतात. भाजपविरोधी मतांचे विभाजन झाले, तर त्याचा फायदा भाजपला मिळू शकतो. यासाठी आघाडी भाजपच्या सांगण्यावरूनच काम करते, असे सिद्ध करण्याची आवश्यकता नाही.

🔹*६. अखिलेश यादव यांच्यासाठी खरी कसोटी*

2022 मध्ये AIMIM ला 0.49 टक्के आणि आझाद समाज पार्टीला सुमारे 0.13 टक्के मते मिळाली होती. दोन्ही पक्षांना एकही विधानसभा जागा जिंकता आली नव्हती.

म्हणजेच आजची आघाडी ज्या सामाजिक वर्गांचे प्रतिनिधित्व करण्याचा दावा करते, त्या वर्गांचे मतप्रतिनिधित्व आणि प्रत्यक्ष निवडणुकीतील मतांची टक्केवारी यामध्ये मोठी तफावत आहे.

आता चंद्रशेखर आझाद यांचा नगीना विजय, ओवेसी यांचे मुस्लिम मतदारांमधील संपर्क आणि दोन्ही पक्षांचे स्थानिक संघटन या गोष्टी किती विस्तारतात, हे पाहावे लागेल.

अखिलेश यादव यांच्यासमोरील आव्हान केवळ काही मते कमी होण्याचे नाही. मुस्लिम आणि दलित मतदारांचा विश्वास कायम ठेवण्याचे आहे. विशेषतः कमी मतांच्या फरकाने निकाल लागणाऱ्या मतदारसंघांत काही हजार मतांचे स्थलांतरही महत्त्वाचे ठरू शकते.

🔹*माझे निरीक्षण*

उत्तर प्रदेशात 2027 ची लढाई केवळ भाजप विरुद्ध समाजवादी पक्ष अशी राहिलेली नाही. मायावतींचा पारंपरिक राजकीय आधार, अखिलेश यांचे PDA समीकरण आणि ओवेसी-आझाद यांचा नवा सामाजिक परिवर्तन मोर्चा या तिन्हींच्या परस्पर संबंधांचा निवडणुकीवर परिणाम होऊ शकतो.

या नव्या आघाडीची खरी ताकद मुख्यमंत्रीपदाचा चेहरा घोषित करण्यात नाही, तर मुस्लिम आणि दलित मतदारांना स्वतंत्रपणे संघटित करून मतदानात त्याचे रूपांतर करण्यात आहे.

*2027 च्या उत्तर प्रदेश निवडणुकीत ही नवी आघाडी किती जागा जिंकते यापेक्षा ती कोणत्या मतदारसंघांत कोणाचे राजकीय गणित बदलते, हे अधिक बारकाईने पाहावे लागेल.*

-- दयानंद नेने 

15 नोव्हेंबर 2026

#UttarPradesh #AssemblyElection #Owaisi #ChandrashekharAzad #अखिलेश