♦️*वैशाली आणि रुपाली ला FDA चा झटका. अन्न परवाना केला रद्द. पुणेरी प्रतिष्ठेचा मुखवटा उतरला?*

 ♦️*वैशाली आणि रुपाली ला FDA चा झटका. अन्न परवाना केला रद्द.  पुणेरी प्रतिष्ठेचा मुखवटा उतरला?*

*ब्रँड मोठा असला, परंपरा जुनी असली आणि ग्राहकांची गर्दी प्रचंड असली, तरी स्वच्छतेच्या बाबतीत कोणालाही सूट मिळू शकत नाही!*

• पुण्यातील वैशाली आणि रुपाली ही केवळ दोन रेस्टॉरंट्स नाहीत. ती पुण्याच्या खाद्यसंस्कृतीचा, तरुणाईच्या आठवणींचा आणि FC रोडच्या सामाजिक जीवनाचा अविभाज्य भाग आहेत. अनेक पिढ्यांनी येथे कॉफी घेतली, डोसा खाल्ला, मित्रांसोबत गप्पा मारल्या आणि आठवणी जपल्या.

• पण १३ नोव्हेंबर २०२६ रोजी अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) केलेल्या तपासणीनंतर या दोन्ही प्रतिष्ठित आस्थापनांचे अन्न व्यवसाय परवाने निलंबित केल्याची बातमी समोर आली आणि एका महत्त्वाच्या प्रश्नाने डोके वर काढले.

• आपण एखाद्या हॉटेलमध्ये चवीसाठी जातो, नावासाठी जातो की प्रत्यक्षात सुरक्षित आणि स्वच्छ अन्न मिळावे म्हणून जातो?

हा प्रश्न केवळ वैशाली आणि रुपालीपुरता मर्यादित नाही. महाराष्ट्रातील प्रत्येक प्रसिद्ध हॉटेल, रेस्टॉरंट, खानावळ आणि खाद्यव्यवसायाला तो लागू होतो.

🔹१. FDA च्या तपासणीत नेमके काय आढळले?

या कारवाईतील सर्वात धक्कादायक बाब म्हणजे केवळ साफसफाईचा अभाव नव्हता, तर अन्नपदार्थ हाताळण्याच्या मूलभूत पद्धतींमध्येच गंभीर त्रुटी होत्या.

💥 *वैशाली हॉटेल :*

* तपासणीत ९८ पैकी केवळ ५८ गुण. निकाल – Non-Compliance.

* कच्चा माल ठेवण्याचा फ्रीजर महिलांच्या स्वच्छतागृहाशेजारी.

* डोसा आणि उत्तप्पा तयार करण्याचा तवा पुरुषांच्या स्वच्छतागृहाजवळ.

* धुतलेली भांडी स्वच्छतागृहासमोरील टेबलावर.

* शिजवलेला भात, उकडलेले बटाटे आणि इतर तयार पदार्थ उघड्या कॉरिडॉरमध्ये.

* कच्च्या भाज्या आणि तयार अन्न यांची अयोग्य मांडणी, ज्यामुळे Cross-contamination चा धोका.

* कीटकप्रतिबंधक दरवाजे, तापमान नोंदी आणि अद्ययावत पाणी तपासणी अहवालाचा अभाव.

* वैध FoSTaC प्रशिक्षित अन्नसुरक्षा पर्यवेक्षक उपस्थित नसणे.

👉 विशेष म्हणजे, जून २०२६ मध्येही तपासणी करून सुधारणा करण्याची नोटीस देण्यात आली होती. त्यानंतर नोव्हेंबरमध्ये पुन्हा गंभीर त्रुटी आढळल्या.

💥 *रुपाली रेस्टॉरंट :*

* उघडे आणि धूळ, माती व कीटकांना सहज प्रवेश देणारे स्वयंपाकघर.

* परिसरात पाणी साचलेले.

* साफसफाई आणि कचरा व्यवस्थापनात त्रुटी.

* कच्चे, अर्धवट प्रक्रिया केलेले आणि तयार अन्न योग्य झाकणांशिवाय ठेवलेले.

* पदार्थांवर आवश्यक लेबल आणि वापरण्याची अंतिम तारीख (Use By Date) नसणे.

* कच्चे आणि शिजवलेले अन्न वेगळे न ठेवणे.

* तापमान नियंत्रणाच्या नोंदी, Food Safety Management System आणि आवश्यक प्रशिक्षणाच्या नोंदींचा अभाव.

• FDA ने अन्नसुरक्षा व मानके कायदा, २००६ मधील कलम ३२(३) अंतर्गत परवाने निलंबित केले आहेत. त्यामुळे दुरुस्त्या करून FDA ची नव्याने तपासणी आणि लेखी परवानगी मिळेपर्यंत Dine-in, Takeaway आणि Home Delivery यांसह कोणताही खाद्यव्यवसाय करता येणार नाही. ही कायमस्वरूपी बंदी नसून त्रुटी दूर होईपर्यंतची निलंबनाची कारवाई आहे. 

• एक महत्त्वाची गोष्ट लक्षात घेतली पाहिजे. FDA च्या अहवालात आढळलेल्या त्रुटी या अन्नसुरक्षेच्या नियमांशी संबंधित आहेत. त्यामुळे या हॉटेलमध्ये प्रत्येक ग्राहकाला दूषित अन्नच मिळत होते किंवा प्रत्यक्ष अन्नविषबाधा झाली होती, असा निष्कर्ष काढणे योग्य ठरणार नाही. मात्र, अशा परिस्थितीत ग्राहकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होऊ शकतो, हे नक्की.

🔹 २. प्रसिद्धी आणि प्रतिष्ठा म्हणजे गुणवत्तेची हमी असते का?

वैशाली आणि रुपाली यांचा इतिहास, लोकप्रियता आणि पुणेकरांच्या मनातील स्थान नाकारता येणार नाही.

पण इथे एक मूलभूत फरक समजून घेतला पाहिजे.

ब्रँड व्हॅल्यू आणि फूड सेफ्टी या दोन स्वतंत्र गोष्टी आहेत.

• एखादे हॉटेल ५० वर्षे लोकप्रिय असू शकते. त्याचे पदार्थ चविष्ट असू शकतात. ग्राहकांची गर्दी असू शकते. पण त्याचा अर्थ त्या हॉटेलचे स्वयंपाकघर आजही स्वच्छ आहे, अन्नसाठवण योग्य आहे आणि अन्नसुरक्षेचे नियम पाळले जातात, असा होत नाही.

• हॉटेलचा ग्राहकाला दिसणारा भाग म्हणजे सुंदर टेबल, वेटर्सची सेवा, पदार्थांची चव आणि वातावरण. पण ग्राहकाच्या ताटात येणाऱ्या अन्नाचा खरा प्रवास हा स्वयंपाकघरात सुरू होतो.

• कच्चा माल कुठे ठेवला जातो? भाज्या कशा धुतल्या जातात? शिजवलेले अन्न किती तापमानात ठेवले जाते? कच्चे आणि शिजवलेले पदार्थ एकमेकांच्या संपर्कात येतात का? पिण्याचे पाणी नियमित तपासले जाते का? कीटकांचा प्रवेश रोखला जातो का?

• ग्राहकाला या गोष्टी दिसत नाहीत. म्हणूनच त्यांची जबाबदारी हॉटेल व्यवस्थापनाची आणि त्यावर देखरेख ठेवण्याची जबाबदारी FDA ची असते.

• FSSAI च्या नियमांनुसार प्रत्येक परवानाधारक खाद्यव्यवसायाने Food Safety Management System राबवणे आणि निर्धारित स्वच्छता व आरोग्यविषयक निकष पाळणे बंधनकारक आहे. हे केवळ कागदोपत्री सोपस्कार नाहीत. 

🔹३. मग ही हॉटेल्स Overrated आहेत का?

हा प्रश्न थोडा वेगळ्या दृष्टिकोनातून पाहायला हवा.

• Overrated म्हणजे एखादी गोष्ट तिच्या प्रत्यक्ष गुणवत्तेपेक्षा जास्त प्रसिद्ध किंवा महाग समजली जाणे.

• वैशाली आणि रुपालीबाबत तीन वेगवेगळे दृष्टिकोन आहेत.

📍पहिला – चव आणि खाद्यगुणवत्ता.

अनेक ग्राहकांना येथील डोसा, उत्तप्पा, इडली, कॉफी आणि इतर पदार्थ आजही आवडतात. त्यांच्या मते या हॉटेल्सची चव आणि सातत्य हीच त्यांची खरी ओळख आहे. केवळ FDA कारवाई झाली म्हणून त्यांची आजवरची खाद्यपरंपरा नाकारता येणार नाही.

📍दुसरा – नॉस्टॅल्जिया आणि ब्रँड व्हॅल्यू.

अनेक पुणेकरांसाठी वैशाली म्हणजे कॉलेजच्या दिवसांच्या आठवणी. पहिली डेट, मित्रांसोबतच्या गप्पा, रविवारी कुटुंबासोबतचा नाश्ता आणि FC रोडवरील फेरफटका!

या आठवणींमुळे हॉटेलचे भावनिक मूल्य वाढते. ही गोष्ट कोणत्याही जाहिरातीने विकत घेता येत नाही.

📍तिसरा – बदलत्या काळातील अपेक्षा.

आज पुण्यात अनेक नवीन कॅफे, दक्षिण भारतीय खाद्यपदार्थांची उत्कृष्ट रेस्टॉरंट्स आणि आधुनिक भोजनालये उपलब्ध आहेत. ग्राहकांकडे पर्याय वाढले आहेत.

• आजचा ग्राहक केवळ चव पाहत नाही. त्याला स्वच्छता, आरामदायी वातावरण, जलद सेवा, योग्य किंमत आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे अन्नाची सुरक्षितता हवी आहे.

त्यामुळे जुन्या प्रतिष्ठेच्या जोरावर ग्राहकांची निष्ठा कायम राहील, असे गृहीत धरणे चुकीचे आहे.

• माझ्या मते, वैशाली आणि रुपाली यांना Overrated म्हणण्यापेक्षा त्यांच्या प्रतिष्ठेच्या तुलनेत व्यवस्थापनाने आधुनिक काळातील स्वच्छता आणि अन्नसुरक्षेच्या अपेक्षा पूर्ण केल्या नाहीत, असा प्रश्न विचारणे अधिक योग्य ठरेल.

🔹 ४. व्यवस्थापनाची बाजूही समजून घेतली पाहिजे

या प्रकरणात हॉटेल व्यवस्थापनाची बाजूही महत्त्वाची आहे.

• माध्यमांतील वृत्तानुसार, वैशालीच्या व्यवस्थापनाने FDA ने उपस्थित केलेल्या त्रुटी दूर करून लवकरात लवकर हॉटेल सुरू करण्याची तयारी दर्शवली आहे. मात्र, अन्नाच्या गुणवत्तेबाबत किंवा स्वच्छतेबाबत समस्या नसल्याचे त्यांचे म्हणणे आहे.

• रुपालीच्या व्यवस्थापनानेही काही आक्षेप कागदपत्रांशी संबंधित असल्याचे सांगितले असून जुनी इमारत असल्यामुळे काही बदल करणे कठीण असल्याचे म्हटले आहे. 

त्यांची बाजू ऐकली पाहिजे. जुन्या इमारतींमध्ये जागेच्या मर्यादा असू शकतात. परंतु जागेची अडचण ही अन्नसुरक्षेच्या नियमांचे उल्लंघन करण्याची परवानगी ठरू शकत नाही.

जागा अपुरी असेल तर स्वयंपाकघराची पुनर्रचना करावी, अन्नसाठवणुकीची व्यवस्था बदलावी किंवा आवश्यक तेवढे पदार्थ तयार करण्याची क्षमता मर्यादित करावी. ग्राहकांच्या आरोग्याशी तडजोड करून व्यवसाय चालवता येणार नाही.

🔹 ५. या कारवाईचे खरे महत्त्व – FDA ने इतरांनाही हाच निकष लावावा!

या कारवाईचे स्वागत केले पाहिजे. विशेषतः FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांच्या नेतृत्वाखाली 'Safe Food, Safe Maharashtra' ही मोहीम राबवली जात असल्याच्या पार्श्वभूमीवर ही कारवाई महत्त्वाची आहे.

पण याबरोबरच, केवळ प्रसिद्ध हॉटेल्सवर कारवाई करून प्रशासनाने प्रसिद्धी मिळवण्याचा प्रयत्न करू नये. नियम सर्वांसाठी समान असले पाहिजेत. छोट्या खानावळीपासून पंचतारांकित हॉटेलपर्यंत प्रत्येकाची जबाबदारी समान आहे.

* पुण्यातील केवळ प्रसिद्ध हॉटेल्सची तपासणी करून चालणार नाही. शहरातील सर्व लहान-मोठ्या रेस्टॉरंट्सची नियमित तपासणी झाली पाहिजे.

* मुंबई, ठाणे, नाशिक, नागपूर आणि राज्यातील इतर शहरांमध्येही अशाच प्रकारच्या तपासण्या झाल्या पाहिजेत.

* हॉटेल्सचे Hygiene Inspection Scores सार्वजनिक केले पाहिजेत.

* ग्राहकांना QR Code द्वारे हॉटेलचा अन्नसुरक्षा परवाना, तपासणीचा निकाल आणि तक्रार नोंदवण्याची सुविधा मिळाली पाहिजे.

* वारंवार नियमभंग करणाऱ्या हॉटेल्सवर अधिक कठोर कारवाई झाली पाहिजे.

* सुधारणा केल्यानंतर पुन्हा तपासणी करूनच परवाने पूर्ववत केले पाहिजेत.

🔹 ६. ग्राहकांनीही काही गोष्टी लक्षात ठेवायला हव्यात

आपण हॉटेलमध्ये गेल्यानंतर केवळ पदार्थांची चव आणि किंमत पाहतो. पण ग्राहक म्हणून आपलीही काही जागरूकता आवश्यक आहे.

* हॉटेलमध्ये स्वच्छता आहे का, हे पाहा.

* अन्नपदार्थ उघडे ठेवलेले आहेत का, याकडे लक्ष द्या.

* अस्वच्छता आढळल्यास तक्रार करा.

* FSSAI परवाना आणि उपलब्ध Hygiene Rating तपासा.

* संशयास्पद अन्नपदार्थ आढळल्यास त्याचे फोटो किंवा बिल जतन करून अधिकृत यंत्रणेकडे तक्रार नोंदवा.

ग्राहकांनी आवाज उठवला तरच व्यवस्थापनावर सुधारणा करण्याचा दबाव निर्माण होईल.

🔹शेवटी...

👉 वैशाली आणि रुपाली यांच्याबाबत माझे मत स्पष्ट आहे:

त्यांच्या लोकप्रियतेचा, इतिहासाचा आणि पुण्याच्या खाद्यसंस्कृतीतील योगदानाचा आदर केला पाहिजे. परंतु त्या प्रतिष्ठेच्या आड अन्नसुरक्षेच्या नियमांकडे दुर्लक्ष करण्याची मुभा कोणालाही देता येणार नाही.

जुना ब्रँड असणे ही प्रतिष्ठा आहे; पण ती प्रतिष्ठा टिकवण्यासाठी दर्जा आणि स्वच्छता कायम ठेवणे ही जबाबदारी आहे.

वैशाली आणि रुपाली उद्या सर्व त्रुटी दूर करून पुन्हा सुरू झाली, तर ग्राहकांनी त्यांचे स्वागत करावे. पण व्यवस्थापनानेही ही कारवाई केवळ परवाना परत मिळवण्यापुरती न पाहता संपूर्ण कार्यपद्धती बदलण्याची संधी म्हणून स्वीकारली पाहिजे.

आणि एक गोष्ट लक्षात ठेवली पाहिजे...

ग्राहकाला डोसा किती कुरकुरीत मिळाला, कॉफी किती छान होती किंवा हॉटेल किती प्रसिद्ध आहे, यापेक्षा त्याच्या ताटात आलेले अन्न किती सुरक्षित आहे, हे अधिक महत्त्वाचे आहे!

कारण चवीशी तडजोड कदाचित ग्राहक सहन करेल; पण आरोग्याशी तडजोड करण्याची अपेक्षा त्याच्याकडून करता कामा नये.

--  दयानंद नेने 

#Pointblank_Dayanand_नेने

#Vaishali #Roopali 

#Pune #FDA #LicenseSuspended