राजा कोण? मंडपातला की आपल्या घरातला?*

 *#रोखठोक_दयानंद_नेने 

🛑 *राजा कोण? मंडपातला की आपल्या घरातला?*

*गणेशोत्सव भक्तीचा उत्सव राहिला आहे की आता तो ‘ब्रँड’ झाला आहे?*

• गणपती बाप्पा म्हणजे महाराष्ट्राच्या भावविश्वाचा अविभाज्य भाग.

- गणेशोत्सव आला की घराघरांत आनंद असतो. आरती असते, प्रसाद असतो, नातेवाईक येतात, मित्र भेटतात आणि सर्वांत महत्त्वाचे म्हणजे बाप्पाशी एक वैयक्तिक, जिव्हाळ्याचे नाते निर्माण होते.

पण सार्वजनिक गणेशोत्सवाचा वाढता व्याप पाहिला की एक प्रश्न मनात नक्कीच उभा राहतो—

*आपण बाप्पाची भक्ती करतोय की बाप्पाच्या नावाची ब्रँडिंग?*

- आज प्रत्येक मोठ्या गणपतीला एक ‘ब्रँड आयडेंटिटी’ दिली जाते.

“नवसाला पावणारा…”

“अमुक जागे चा राजा…”

“मानाचा गणपती…”

“जागृत देवस्थान…”

“श्रीमंत…”

“राजा…”

- नावे वाढत आहेत. प्रसिद्धी वाढत आहे. मंडप वाढत आहेत. सजावट वाढत आहे. गर्दी वाढत आहे. सोशल मीडिया कव्हरेज वाढत आहे.

पण या सगळ्याबरोबर भक्ती वाढते आहे का?

हा प्रश्न विचारायलाच हवा.

• आज गणेशोत्सवातील स्पर्धा अनेकदा मूर्ती किती सुंदर, मंडप किती भव्य, डेकोरेशन किती महाग, लाईटिंग किती आकर्षक, सेलिब्रिटी कोण आले, किती गर्दी झाली आणि सोशल मीडियावर किती व्ह्यूज मिळाले याभोवती फिरताना दिसते.

*म्हणजे बाप्पा केंद्रस्थानी आहे की बाप्पाभोवती उभा केलेला इव्हेंट?*

🔹*गणपती ‘इव्हेंट’ होण्याचा धोका*

- आजच्या काळात गणेशोत्सव हा केवळ धार्मिक उत्सव राहिलेला नाही; त्याच्याभोवती मोठी सजावट, आयोजन, प्रसिद्धी, प्रायोजकत्व, सोशल मीडिया आणि मनोरंजनाचे अर्थकारण उभे राहिले आहे.

- यावर्षीच्या उदाहरणांकडे पाहिले तरी मोठ्या गणेशोत्सवांभोवती किती मोठ्या प्रमाणावर व्यवस्था उभी राहते हे दिसते. पुण्यातील दगडूशेठ गणपतीच्या मंडपासाठी शेकडो कारागिरांनी महिनोनमहिने काम केले असून, मोठ्या संख्येने भाविक येण्याची अपेक्षा आहे. मुंबईतील काही उत्सवांमध्ये सोन्या-चांदीच्या अलंकारांपासून प्रचंड विमा संरक्षणापर्यंतचे आकडे चर्चेचा विषय बनतात.

हे सर्व चुकीचे आहे असे म्हणणे नाही.

पण प्रश्न आहे—यामध्ये भक्तीचा वाटा किती आणि प्रदर्शनाचा वाटा किती?

🔹*लालबागचा राजा — माझ्यासाठी एक वेगळे उदाहरण*

- गेल्या काही दशकांत लालबागचा राजा हे नाव महाराष्ट्राच्या सीमा ओलांडून देशभर पोहोचले आहे.

- मंडळाची स्थापना 1934 मध्ये झाली आणि त्याने विविध सामाजिक, शैक्षणिक आणि आरोग्यविषयक उपक्रम राबविल्याची नोंद स्वतः मंडळाच्या संकेतस्थळावर आहे. त्यामुळे या मंडळाच्या समाजोपयोगी कार्याकडे दुर्लक्ष करणे योग्य ठरणार नाही.

*लालबागचा राजा हा गणेशोत्सवातील सर्वात मोठ्या सार्वजनिक आकर्षणांपैकी एक बनला आहे, हे वास्तव आहे.*

- लाखो भाविकांची गर्दी, प्रचंड प्रसिद्धी, प्रचंड पैसा, माध्यमांचे सातत्यपूर्ण कव्हरेज, सेलिब्रिटींची उपस्थिती आणि सोशल मीडिया यामुळे या गणपतीचे एक स्वतंत्र ‘ब्रँड व्हॅल्यू’ निर्माण झाले आहे.

- आज 2026 मध्ये मंडळ स्वतः माध्यम प्रतिनिधींसाठी प्रथम दर्शनाचे विशेष फोटोसेशन आयोजित करते आणि अधिकृत वेबसाइट, YouTube, Facebook, Instagram तसेच अॅपच्या माध्यमातून दर्शन उपलब्ध करून देते.

हे काळानुसार झालेले बदल आहेत.

🔹 *देवाच्या दर्शनाला आपण जातोय की एका प्रसिद्ध ब्रँडला भेट देण्यासाठी?*

माझ्यासाठी याचे उत्तर अगदी स्पष्ट आहे.

- *मी राजकारण आणि पत्रकारितेच्या क्षेत्रात असल्यामुळे लालबागच्या राजाच्या दर्शनासाठी VVIP पास मिळवणे कदाचित माझ्यासाठी अशक्य नसते.*

पण मी कधी प्रयत्न केला नाही.

*गेल्या 25 वर्षांत मी लालबागच्या राजाच्या दर्शनासाठी एकदाही गेलो नाही.*

*कारण माझ्या दृष्टीने तिथे निर्माण झालेल्या प्रचंड गर्दीपेक्षा, धक्काबुक्की,आणि प्रसिद्धीपेक्षा माझ्या घरचा बाप्पा अधिक जवळचा आहे.*

🔹 *माझ्यासाठी माझ्या घरचा बाप्पाच ‘राजा’ आहे!*

माझ्या घरात विराजमान झालेला बाप्पा माझ्यासाठी जगातील सर्वांत मोठा राजा आहे.

- कारण तिथे ब्रँड नाही—नाते आहे.

- तिथे सेलिब्रिटी नाही—कुटुंब आहे.

- तिथे VVIP पास नाही—हक्क आहे.

- तिथे तासन्तास रांग नाही—मन मोकळं करण्याची मोकळीक आहे.

- आणि तिथे मोठमोठ्या जाहिराती नाहीत—श्रद्धा आहे.

घरच्या बाप्पासमोर आपण आपली सुखं सांगतो.

दुःखं सांगतो.

चिंता सांगतो.

अपयश सांगतो.

नवस बोलतो.

कधी कधी काहीही न बोलता फक्त त्याच्यासमोर बसतो.

आणि त्या क्षणी आपल्याला वाटतं—

*“कोणी असो वा नसो, माझा बाप्पा माझ्याबरोबर आहे.”*

*यापेक्षा मोठी भक्तीची अनुभूती आणखी काय असू शकते?*

🔹*बाप्पाला मोठं करण्यासाठी मोठा मंडप लागतो का?*

आपल्या पूर्वजांनी गणपती घरी आणला तो दाखवण्यासाठी नव्हे, जगण्यासाठी.

- मातीची मूर्ती.

- साधी आरास.

- घरची आरती.

- मोदकाचा नैवेद्य.

- कुटुंबाची उपस्थिती.

- आणि मनापासून केलेली प्रार्थना.

बस्स!

• आज मात्र काही ठिकाणी गणेशोत्सव म्हणजे स्पर्धा झाली आहे.

माझा मंडप तुझ्यापेक्षा मोठा.

माझी सजावट तुझ्यापेक्षा भारी.

माझा गणपती तुझ्यापेक्षा प्रसिद्ध.

माझ्याकडे जास्त गर्दी.

माझ्या मंडळाला मोठा सेलिब्रिटी.

माझ्या गणपतीला जास्त सोशल मीडिया व्ह्यूज.

आणि या स्पर्धेत कुठेतरी शांतपणे उभा असलेला गणपती मात्र मागे पडतो.

🔹*सार्वजनिक गणेशोत्सवाची खरी ताकद दुसरी आहे*

याचा अर्थ सार्वजनिक गणेशोत्सव नको, असा माझा अजिबात आग्रह नाही.

उलट, लोकमान्य टिळकांनी सार्वजनिक गणेशोत्सवाला सामाजिक एकजुटीचे आणि जनजागृतीचे माध्यम बनवले, ही त्याची ऐतिहासिक ताकद आहे.

आजही मोठ्या मंडळांनी जर रक्तदान, आरोग्यसेवा, शिक्षण, गरिबांना मदत, पर्यावरण संवर्धन, व्यसनमुक्ती, आपत्ती निवारण, नागरिक जागृती असे उपक्रम केले तर तो गणेशोत्सव समाजासाठी खऱ्या अर्थाने उपयोगी ठरतो.

लालबागच्या राजा मंडळानेही रक्तदान, आरोग्य आणि विविध सामाजिक उपक्रम केले आहेत; म्हणजेच मोठेपणा आणि समाजसेवा एकत्र येऊ शकतात.

म्हणून मुद्दा मोठ्या मंडळांचा विरोध करण्याचा नाही.

मुद्दा आहे—

मोठेपणा कशाचा?

- मंडपाचा?

की समाजसेवेचा?

- लाईटिंगचा?

की विचारांचा?

- गर्दीचा?

की संस्कारांचा?

- बाप्पाला ‘मार्केट’ करण्याची गरज नाही

- देवाला जाहिरात लागत नाही.

- देवाला सेलिब्रिटी लागत नाही.

- देवाला सोशल मीडिया ट्रेंड लागत नाही.

- देवाला मोठी रांग लागत नाही.

- देवाला लाखो रुपयांची सजावट लागत नाही.

- देवाला लागते ती फक्त श्रद्धा.

-*आणि श्रद्धा असेल तर एका छोट्याशा घरात ठेवलेली मातीची मूर्तीही आपल्या आयुष्याचा सर्वांत मोठा आधार बनते.*

🔹*म्हणूनच माझ्यासाठी—*

लालबागचा राजा मोठा की दगडूशेठ मोठा, याला काही अर्थ नाही.

*माझ्या घरचा बाप्पा माझ्यासाठी सर्वांत मोठा राजा आहे.*

कारण त्याच्याशी माझे नाते प्रसिद्धीचे नाही.

- ते श्रद्धेचे आहे.

- ते गर्दीचे नाही.

- ते जिव्हाळ्याचे आहे.

- ते नवस पूर्ण होईल म्हणून केलेले व्यवहाराचे नाते नाही.

- ते विश्वासाचे आहे.

🔹*शेवटी देवाचा खरा निवास कुठे असतो?*

जिथे सोन्याची सजावट असते तिथे नाही;

जिथे मनापासूनची श्रद्धा असते तिथे.

म्हणून या गणेशोत्सवात एकदा स्वतःलाच विचारूया—

- आपण बाप्पाला पाहायला जातोय,

की बाप्पाभोवती उभा केलेला ‘इव्हेंट’ पाहायला?

“गणपती बाप्पा मोरया!”

-- दयानंद नेने 

17 सप्टेंबर 2026