सौ अमृता फडणवीस यांना अनावृत्त पत्र*

 #रोखठोक_दयानंद_नेने 

🧩 *सौ अमृता फडणवीस यांना अनावृत्त पत्र*

प्रति,

सौ. अमृता देवेंद्र फडणवीस,

सविनय सप्रेम नमस्कार 🙏

वंदे मातरम्!

विषय : गरबा – श्रद्धेचा उत्सव की ‘सर्वसमावेशकते’च्या नावाखाली बदलणारे सांस्कृतिक स्वरूप?

वहिनी,

आपल्या भूमिकेबद्दल आदर ठेवून एक मतभेद नम्रपणे नोंदवावासा वाटतो.

गरबा म्हणजे केवळ संगीत, नृत्य, रोषणाई आणि सेल्फीचा कार्यक्रम नाही. गरबा या शब्दाचा संबंध ‘गर्भ’ या संकल्पनेशी जोडला जातो. मध्यभागी ठेवलेला गर्भदीप आणि त्याभोवती फिरणारे वर्तुळ हे जीवन, सृजन, चेतना आणि विश्वाच्या चक्राचे प्रतीक मानले जाते.

म्हणजेच—आपण ज्याला आज ‘गरबा नाईट’ म्हणतो, त्याच्या मुळाशी एक धार्मिक-सांस्कृतिक प्रतीकविश्व आहे.

माझा विचार अगदी साधा आहे—

धार्मिक श्रद्धेचा कार्यक्रम ‘ओपन-फॉर-ऑल’ पार्टीमध्ये बदलण्याची एवढी घाई कोणी करू नये. 

मुस्लिम असो, ख्रिश्चन असो किंवा कोणत्याही धर्माचा असो—एखाद्या व्यक्तीला तिच्या धर्मामुळे कमी लेखणे हा माझा उद्देश नाही. पण त्याच वेळी, हिंदूंच्या धार्मिक उत्सवात सहभागी होणे त्यांचा ‘हक्क’ नसून आयोजकांची वैयक्तिक निवड असावी , हेही मान्य केले पाहिजे.

ज्यांना गरब्याच्या धार्मिक परंपरेशी आत्मीयता आहे, त्यांचे मनापासून स्वागत असावे. परंतु केवळ ‘सर्वधर्मसमभाव’ दाखवण्यासाठी, राजकीय संदेश देण्यासाठी, प्रसिद्धीसाठी किंवा मतांच्या गणितासाठी कोणत्याही धार्मिक कार्यक्रमाचे मूळ स्वरूप बदलणे मला योग्य वाटत नाही.

आजकाल आपण इतके ‘सेक्युलर’ झालो आहोत की—

मंदिरातील आरतीला धार्मिक म्हणायचे,

पण त्याच मंदिराच्या उत्सवाला DJ Party ठेवायची;

गरब्याला धार्मिक परंपरा म्हणायचे,

पण दांडिया च्या नावाखाली त्याचे रूप ‘कॉमन सोशल इव्हेंट’ करायचे!

ही कसली प्रगती?

आणखी एक महत्त्वाचा मुद्दा आहे—सुरक्षा.

मोठ्या गर्दीच्या कार्यक्रमात सहभागी होणाऱ्या प्रत्येक व्यक्तीची ओळख, प्रवेश, आचारसंहिता आणि सुरक्षा तपासणी याबाबत आयोजकांनी अत्यंत काटेकोर असले पाहिजे. हा नियम धर्म पाहून नव्हे, तर सर्वांसाठी समान असला पाहिजे.

कारण आजचा धोका कोणत्याही एका धर्माच्या सामान्य नागरिकापासून नसतो; धोका असतो तो कट्टरता, हिंसक विचारसरणी, छद्म ओळख, अफवा आणि सुरक्षा व्यवस्थेतील त्रुटींमधून.

म्हणूनच माझा आग्रह असा आहे—

गरब्यात कोण येणार यापेक्षा गरब्याचे स्वरूप काय राहणार, हा प्रश्न अधिक महत्त्वाचा आहे.

जर एखाद्या मुस्लिम कुटुंबाला भारतीय सांस्कृतिक परंपरेबद्दल आदर वाटत असेल आणि ते आयोजकांची धार्मिक व सुरक्षा आचारसंहिता स्वीकारून सहभागी होत असतील, तर त्यांच्याशी भेदभाव करण्याचे कारण नाही.

पण दुसरीकडे, ‘हिंदूंचा उत्सव आहे म्हणून सर्वांनी या’ असा आग्रह धरण्याचीही गरज नाही.

हिंदूंना त्यांच्या श्रद्धेचे उत्सव अपराधी भावनेशिवाय, लाज न बाळगता आणि कोणालाही खूश करण्यासाठी आपल्या परंपरेत बदल न करता साजरे करता आले पाहिजेत.

आणि हो—

‘Love Jihad’, धर्मांतर किंवा दहशतवादासारख्या गंभीर विषयांची चर्चा अशा प्रकारच्या कार्यक्रमानंतर ऐकू येते हे विसरता कामा नये.

एखाद्या संपूर्ण समुदायाला संशयाच्या नजरेने पाहणे योग्य नाही हे मान्य पण बहुतेक केसेस त्यांच्या धर्माशी जोडल्या जातात हे सत्य आहे. शिवाय ते आपल्याला काफीर समजतात आणि समजत राहणार.

म्हणून माझी आपल्याला नम्र विनंती—

गरबा वाचवा.

त्याची धार्मिक ओळख वाचवा.

त्याचे व्यापारीकरण रोखा.

आणि ‘सर्वसमावेशकता’च्या नावाखाली त्याचे मूळ स्वरूप बदलू देऊ नका.

ज्यांना या उत्सवाची श्रद्धा समजते, त्यांच्यासाठी दरवाजे खुले असू द्या.

पण श्रद्धेचा उत्सव ‘सर्वांना खुश करण्याचा सार्वजनिक प्रकल्प’ बनवू नका.

शेवटी एवढेच—

हिंदू सण साजरा करण्यासाठी हिंदूंना कोणाची परवानगी लागत नाही.

आणि इतरांनी तो सन्मानाने स्वीकारण्यासाठी हिंदूंनी आपल्या परंपरेबद्दल अपराधी वाटून घेण्याचीही गरज नाही.

बाकी, पत्र लिहिल्याबद्दल राग मानू नये.

प्रश्न विचारतो, म्हणून कदाचित ‘कट्टर’ ठरू.

पण निदान आपल्या परंपरेवर प्रेम करण्यासाठी कोणाकडून प्रमाणपत्र मागणार नाही!

आई अंबाबाई सर्वांना सद्बुद्धी देवो.

प्रणाम,

दयानंद नेने