जैन धर्माचा सन्मान ठेवा ; पण प्रशासनाने लोकांच्या ताटात डोकावू नये!*

 #रोखठोक_दयानंद_नेने 

🌀 *जैन धर्माचा सन्मान ठेवा ; पण प्रशासनाने लोकांच्या ताटात डोकावू नये!*

• जैन पर्युषणाच्या निमित्ताने मासे विक्रीवर दोन दिवसांची बंदी घालण्याचा मुंबई महानगरपालिकेचा निर्णय हा केवळ एका बाजारपेठेचा किंवा दोन दिवसांच्या व्यवसायाचा प्रश्न नाही. हा प्रश्न आहे—प्रशासन नागरिकांच्या ताटात किती आणि का डोकावणार, याचा!

• जैन समाजाच्या पर्युषण पर्वाचा आदर केला पाहिजे. प्रत्येक धर्माच्या श्रद्धा, परंपरा आणि भावनांचा सन्मान झाला पाहिजे. पण श्रद्धेचा सन्मान आणि इतरांच्या जीवनपद्धतीवर निर्बंध—या दोन पूर्णपणे वेगळ्या गोष्टी आहेत.

• एखाद्या व्यक्तीला पर्युषणाच्या काळात मांसाहार करायचा नसेल, त्याने करू नये. जैन बांधवांनी या काळात पूर्णपणे शाकाहारी राहावे, उपवास करावा—ही त्यांची श्रद्धा आहे आणि तिचा आदर व्हायलाच हवा.

- पण म्हणून संपूर्ण शहरातील मासे विक्रेत्यांनी दोन दिवस दुकाने बंद ठेवावीत, हा आग्रह कुठून आला?

🔹 *श्रद्धा तुमची, निवड माझी!*

- श्रावण महिना आला की महाराष्ट्रातील लाखो हिंदू स्वेच्छेने मांसाहार टाळतात. अनेक कुटुंबे संपूर्ण श्रावण शाकाहारी राहतात. काहीजण सोमवार, एकादशी किंवा अन्य धार्मिक दिवशी मांसाहार करत नाहीत.

- पण "श्रावण आहे म्हणून संपूर्ण महाराष्ट्रात मांस-मासे विक्री बंद" असा blanket rule आपण लावत नाही.

- कारण साधा नियम आहे—ज्याला खायचे नाही त्याने खाऊ नये; पण ज्याला खायचे आहे त्याच्या ताटावर सरकारने बंदी घालू नये.

👉 मग हाच नियम प्रत्येक धर्मासाठी समान का नसावा?

उद्या एखाद्या अन्य धर्माच्या सणासाठी दुसऱ्या खाद्यपदार्थावर बंदीची मागणी झाली तर प्रशासन काय करणार? प्रत्येक सण, प्रत्येक धार्मिक भावना आणि प्रत्येक समाजाच्या आग्रहाप्रमाणे बाजारपेठा बंद करत राहणार का?

🔹 *ही वाट शेवटी कुठे नेईल?*

आणि सर्वांत महत्त्वाचा प्रश्न—या निर्णयाचा फटका कोणाला?

- मुंबई, ठाणे ते पालघर किनारपट्टी परिसरातील आगरी-कोळी समाजाची मासेमारी आणि मासे विक्री ही केवळ 'व्यवसायाची निवड' नाही; ती पिढ्यान्‌पिढ्या चालत आलेली जीवनशैली आणि उपजीविका आहे.

- मासळी विकून घर चालवणाऱ्या महिलेसाठी दोन दिवसांचा व्यवसाय बंद असणे म्हणजे सोशल मीडियावर दोन दिवस कमी पोस्ट करणे नव्हे. तिच्या घरच्या चुलीवर त्याचा परिणाम होतो.

म्हणूनच या निर्णयाकडे केवळ धार्मिक भावनेच्या चष्म्यातून पाहणे चुकीचे आहे.

🔹*हा सन्मान आहे की मतपेटीचे राजकारण?*

• इथे आणखी एक अस्वस्थ करणारा प्रश्न उपस्थित होतो.

जैन समाज हा शिस्तबद्ध, प्रभावशाली आणि राजकीयदृष्ट्या महत्त्वाचा मतदारवर्ग आहे. त्यामुळे भाजपच्या मागणीवरून असा निर्णय घेतला जात असेल, तर त्याकडे धार्मिक तुष्टीकरणाच्या राजकारणातून पाहिले जाणे स्वाभाविक आहे.

मुस्लिम समाजाला खुश करण्यासाठी एखादा निर्णय घेतला तर त्याला minority appeasement म्हटले जाते. मग एखाद्या प्रभावशाली धार्मिक मतदारवर्गाला खूश करण्यासाठी प्रशासनाने त्याच्या श्रद्धेनुसार इतरांच्या व्यवसायावर निर्बंध घातले, तर त्याला काय म्हणायचे?

🔹*तुष्टीकरणाला धर्म नसतो.*

मुस्लिमांचे असो, जैनांचे असो, हिंदूंचे असो किंवा अन्य कोणत्याही समाजाचे—मतांसाठी प्रशासनाने नागरिकांच्या मूलभूत व्यवहारात हस्तक्षेप करणे योग्य नाही.

हीच कसोटी सर्वांसाठी असली पाहिजे.

भाजपनेही याचा गांभीर्याने विचार करावा

भाजपला जर सबका साथ, सबका विकास, सबका विश्वास या भूमिकेवर राजकारण करायचे असेल, तर अशी पावले त्याच्या व्यापक प्रतिमेलाच धक्का देतात.

भाजपच्या मागणीमुळे प्रशासनाने निर्णय घेतला असेल, तर भाजपनेच पुढाकार घेऊन हा निर्णय मागे घेण्याची मागणी करायला हवी.

कारण धर्माचा सन्मान करण्यासाठी दुसऱ्याचा व्यवसाय बंद करण्याची गरज नसते.

जैन बांधवांनी पर्युषण पाळावे—पूर्ण श्रद्धेने पाळावे. समाजाने त्यांना शुभेच्छा द्याव्यात. ज्यांना त्यात सहभागी व्हायचे आहे त्यांनी सहभागी व्हावे.

पण इतर नागरिकांनीही आपले जीवन आपल्या इच्छेप्रमाणे जगण्याचा अधिकार राखला पाहिजे.

🔹*आज दोन दिवस मासे; उद्या काय?*

प्रशासनाने धार्मिक भावनांचा आदर जरूर करावा; पण धार्मिक मागण्यांना प्रशासनिक धोरण बनवण्यापूर्वी एक मूलभूत रेषा आखली पाहिजे.

- आज दोन दिवस मासे विक्री बंद.

- उद्या एखाद्या सणासाठी मांस बंद.

- परवा दुसऱ्या सणासाठी कांदा-लसूण बंद.

- नंतर एखाद्या समाजाच्या भावनांमुळे दुसरा व्यवसाय बंद.

असे चालू राहिले तर आपली महानगरपालिका नागरिक सुविधा पुरवणारी संस्था न राहता धार्मिक मागण्यांचे व्यवस्थापन करणारी संस्था बनेल.

हे आधुनिक, प्रगत आणि संविधानिक भारताला शोभणारे नाही.

🔹*निर्णय मागे घ्या!*

- धर्माचा आदर असला पाहिजे; पण धर्माच्या नावावर प्रशासनिक बंधने लादणे थांबले पाहिजे.

- ज्याला मासे खायचे नाहीत—त्याने खाऊ नयेत.

- ज्याला विकत घ्यायचे नाहीत—त्याने घेऊ नयेत.

- ज्याला पर्युषण पाळायचे आहे—त्याने पूर्ण श्रद्धेने पाळावे.

- पण ज्याचा उदरनिर्वाह मासे विकून चालतो, त्याच्या हातातील रोजगार काढून घेण्याचा अधिकार कोणालाही नसावा.

• मुंबई - ठाण्याच्या आगरी-कोळी महिलांच्या उपजीविकेचा प्रश्न असो किंवा नागरिकांच्या वैयक्तिक निवडीचा—दोन्हींचा आदर झाला पाहिजे.

धर्मनिरपेक्षतेचा अर्थ धर्मविरोध नव्हे; तर सर्व धर्मांना समान अंतरावर ठेवणे हा आहे.

म्हणूनच हा मागासलेला आणि तुष्टीकरणाचा निर्णय तातडीने मागे घ्यावा.

धर्म तुमचा असो वा माझा—श्रद्धा वैयक्तिक असते; प्रशासन मात्र सर्वांचे असते!

तळटीप : मी स्वतः पूर्ण शाकाहारी आहे.

-- दयानंद नेने 

8 सप्टेंबर 2026